शेअर मार्केट म्हणजे काय? What Is Share Market In Marathi
शेअर मार्केट हे एक असे ठिकाण आहे ज्या मध्ये मोठमोठ्या कंपन्यांच्या भागांची म्हणजेच शेअर्स ची खरेदी विक्री स्टॉक ब्रोकर्स च्या माध्यमातून केल्या जाते. स्टॉक ब्रोकर शेयर ची खरेदी आणि विक्री करण्यासाठी काही प्रमाणात कमिशन घेत असतो.
भारतामध्ये कोणत्याही प्रकारच्या शेअर्स ची खरेदी आणि विक्री करायची असेल तर ती स्टॉक एक्सचेंज च्या माध्यमातूनच करण्यात येते. भारतामध्ये मुख्य दोन स्टॉक एक्सचेंज आहेत.
BSE । Bombay Stock Exchange
NSE । National Stock Exchange
या दोन Stock Exchange वर नियंत्रण ठेवण्यासाठी भारतीय सिक्युरिटीज अँड एक्सचेंज बोर्ड म्हणजेच SEBI कार्य करीत असते.
शेअर म्हणजे काय? | What Is Share In Marathi
शेअर्स म्हणजे संबंधित कंपनीच्या मालकीचा भाग. कॉर्पोरेशनचा भागधारक म्हणून, तुम्ही कंपनीचा गुंतवणूकदार आहात आणि अशा प्रकारे जारीकर्ता कंपनीचा एक भाग आहात. तसेच, शेअरधारकांना कंपनीच्या नफ्यावर देखील कडा असतो आणि एकाच वेळी कंपनीच्या नुकसानीच्या परिणामांचा सामना करावा लागेल.
समजा तुम्ही टाटा कंपनी चे ५०० रुपयेचे ५०शेअर घेतले आणि जर त्या कंपनीचे शेअर ५००रु, चे ६०० रु, झाले तर तुम्हाला ३०,००० रुपये मिळणार म्हणजेच तुमची गुंतवणूक होती २५००० रु, ची तुम्हाला प्रॉफिट झाला तो ५००० रु चा. याच उलट जर हाच शेअर कमी झाला उदा, ४०० रु झाला तर तुम्हाला तोटा देखील होऊ शकतो.
समजा एखाद्या कंपनीचे एकूण 100 शेअर्स आहेत आणि त्यातील 10 शेअर्स तुमच्या मालकीचे आहेत, तर तुम्हाला त्या कंपनीच्या 10% इक्विटीचे मालक म्हटले जाईल. त्याच प्रकारे, कोणत्याही कंपनीचे भागधारक त्याच्या वेगवेगळ्या टक्केवारीचे मालक असतात.
आज तुम्ही घरबसल्या ब्रोकरच्या माध्यमातून कोणत्याही कंपनीचे शेअर्स ऑनलाइन खरेदी-विक्री करू शकता. ब्रोकर ही काही वेबसाइट किंवा अँप आहेत जी तुम्हाला शेअर्स खरेदी आणि विक्री करण्याची परवानगी देतात. भारतात अनेक ब्रोकर आहेत जसे: Zerodha, Upstox, Angel broking, Sherekhan इ. तुम्ही या ब्रोकर्सच्या अँप्स किंवा वेबसाइटला भेट देऊन कोणताही स्टॉक खरेदी आणि विक्री करू शकता.
शेअरची किंमत कशी वाढते किंवा कमी होते?
शेअर बाजारातील कोणत्याही शेअरची किंमत मागणी आणि पुरवठा यांच्या आधारे वाढते किंवा कमी होते. कंपनीच्या शेअर्सचे मूल्यमापन मागणी आणि पुरवठा या आधारावर केले जाते.
जर एखाद्या कंपनीच्या स्टॉकला मागणी जास्त असेल आणि पुरवठा कमी असेल तर त्याच्या शेअरची किंमत वाढते, त्याचप्रमाणे जेव्हा पुरवठा जास्त आणि मागणी कमी असेल तेव्हा शेअरची किंमत कमी होते.
प्रत्येक कंपनीच्या शेअरची किंमत वेगळी असते. प्रत्येक छोटी-मोठी लिस्टेड कंपनी दररोज व्यवसाय करते, ज्यामध्ये ती कधी नफा तर कधी तोटा करते आणि त्यामुळेच कंपनीच्या शेअर्समध्ये कालांतराने चढ-उतार होत राहतात.
त्यामुळे जेव्हा कंपनीचा व्यवसाय वाढतो आणि कंपनीला नफा मिळतो तेव्हा अनेक गुंतवणूकदार त्या कंपनीचे शेअर्स खरेदी करायला लागतात आणि शेअरची किंमत वाढते. याउलट, जेव्हा कंपनीला तोटा होतो, तेव्हा लोक त्याचे शेअर्स पटकन विकायला लागतात, त्यामुळे शेअरची किंमत खाली जाते (म्हणजे नंतर शेअरची किंमत कमी झाली, तर त्यांना त्याची गरज नाही. कारण अधिक नुकसान सहन करावे लागेल.) याच उलट शेअर ची किंमत कमी झाली तर काही जण त्याचा फायदा उचलतात आणि ते शेअर विकत घेतात कारण आज ना उद्या तो शेअर वर जाणार हे नक्की असते.
शेअर्सची खरेदी आणि विक्री कशी करावी?
शेअर बाजारात शेअर्सची खरेदी-विक्री करण्यासाठी बोली लावली जाते, म्हणजे शेअर्सचा लिलाव होतो.
यामध्ये, कमीत कमी किमतीत शेअर्स विकायला तयार असलेला विक्रेता आणि सर्वात जास्त किमतीला शेअर्स खरेदी करायला तयार असलेला खरेदीदार, त्यांच्यात शेअर्सची देवाणघेवाण होते आणि ते दोघेही एकमेकांकडून शेअर्स विकत घेतात. आहेत. म्हणजे सर्वाधिक बोली लावणारा स्टॉक खरेदी करतो. याला बोली किंमत आणि विचारा किंमत म्हणतात. विक्रेता ज्या किमतीला शेअर विकायला तयार असतो त्याला “बिड प्राईस” म्हणतात आणि खरेदीदार ज्या किमतीला खरेदी करायला तयार असतो त्याला “आस्क प्राइस” म्हणतात.
कंपनीचे शेअर्स कसे खरेदी करायचे?
How to buy company shares In Marathi – कोणत्याही कंपनीचे शेअर्स खरेदी करण्यासाठी तुम्हाला 3 गोष्टींची आवश्यकता आहे-
- बचत खाते किंवा बँक खाते: तुमचे कोणत्याही बँकेत बचत खाते असणे आवश्यक आहे. ज्याद्वारे तुम्ही शेअर्स खरेदी करण्यासाठी पैसे द्याल.
- डीमॅट खाते: जेव्हा तुम्ही एखाद्या कंपनीचे शेअर्स विकत घेता तेव्हा तुम्हाला त्या कंपनीत भागभांडवल किंवा इक्विटी मिळते, परंतु त्यासाठी तुमच्याकडे काही पुरावे असणे आवश्यक आहे जेणेकरून भविष्यात काही चूक झाली तर तुमचे पैसे या कंपनीत असल्याचे तुम्ही सांगू शकाल. तुम्ही गुंतले आहे म्हणूनच तुम्ही खरेदी केलेले शेअर्स डिजिटल स्वरूपात पुरावा म्हणून तुमच्या डिमॅट खात्यात साठवले जातात. आणि जेव्हा तुम्ही ते विकता तेव्हा ते तिथून उठते आणि परत कंपनीकडे जाते. तुम्ही जेथे ट्रेडिंग खाते उघडता ते जवळपास सर्व ब्रोकर तुमच्यासाठी मोफत डीमॅट खाते उघडतात.
- ट्रेडिंग खाते: भारतातील स्टॉक एक्सचेंज जसे: बीएसई (बॉम्बे स्टॉक एक्सचेंज) आणि एनएसई (नॅशनल स्टॉक एक्सचेंज) कोणत्याही कंपनीचे शेअर्स थेट खरेदी आणि विक्री करत नाहीत, यासाठी काही डिस्काउंट ब्रोकर कंपन्या आहेत जसे: एंजल ब्रोकिंग, झेरोधा इ. ज्याला भेट देऊन तुम्ही कोणत्याही शेअरचा व्यापार करतात म्हणजे खरेदी आणि विक्री करतात आणि तुमचे खाते जे या ट्रेडिंग प्लॅटफॉर्मवर उघडते (ज्यामध्ये तुम्ही शेअर्स खरेदी किंवा विक्री करता) त्याला ट्रेडिंग खाते किंवा ब्रोकर खाते म्हणतात.
- शेअर्स खरेदी करण्यासाठी, सर्वप्रथम, तुम्हाला ब्रोकर (एंजल ब्रोकिंग, झेरोधा इ.) च्या मदतीने तुमचे डीमॅट खाते उघडावे लागेल, नंतर तुमचे बँक खाते डीमॅट खात्याशी लिंक करावे लागेल आणि काही फंड म्हणजे तुमच्या बँक खात्यात पैसे ठेवावे लागतील.
सरळ भाषेत सांगायचे झाले तर तुम्ही कोणत्याही ब्रोकरेज अँप इंस्टाल करून त्यात डिमॅट खाते उघडून तुम्ही त्यामधून कोणतेही शेअर खूप सोप्या पद्धतीने विकत घेऊ शकतात किंवा विकू देखील शकतात, तुम्हाला त्यातून शेअर्सची चढ उतार देखील बघायला मिळते, शेअर मार्केटमध्ये गुंतवणूक करण्यापूर्वी आपण हे जाणून घेतले पाहिजे की आपण शेअर बाजारातून किती प्रकारे पैसे कमवू शकतो.
शेअर मार्केटमधून पैसे कमवण्याचे मार्ग
आपण शेअर बाजार किंवा शेअर मार्केटमधून अनेक मार्गांनी पैसे कमवू शकतो जसे काही मार्ग खाली दिले आहेत:
- जेव्हा शेअरची किंमत वाढते, तेव्हा बहुतेक लोक ते विकून पैसे कमवतात आणि ही पद्धत सर्वात लोकप्रिय आहे, लोक अशा प्रकारे पैसे कमवतात;
- इंट्राडे ट्रेडिंग
- स्विंग ट्रेडिंग
- शॉर्ट टर्म ट्रेडिंग
- दीर्घकालीन (लॉन्ग टर्म) ट्रेडिंग
- जेव्हा कंपनी नफा कमवते तेव्हा ती तिच्या शेअर धारकांना लाभांश (लाभांश) देते, म्हणजे तिच्या नफ्याचा काही भाग. याशिवाय कंपनी शेअर्सच्या बदल्यात काही बोनसही देते.
- तुम्ही इंट्राडे शेअर मार्केटमध्ये शॉर्ट सेलिंग करून पैसे कमवू शकता.
- तुम्ही शेअर बाजाराच्या इतर विभागांमध्ये व्यापार करून पैसे कमवू शकता जसे की;
- फ्यूचर मार्केट ट्रेडिंग ( Future Option)
- ऑप्शन मार्केट ट्रेडिंग
- तर हे असे काही मार्ग आहेत ज्याद्वारे तुम्ही शेअर मार्केटमध्ये गुंतवणूक करून पैसे कमवू शकता.
शेअर्स कधी खरेदी करायचे?
एकदा का तुम्ही शेअर्सची खरेदी-विक्री करायला शिकलात की मग ही शंका तुमच्या मनात नक्कीच येते की शेअर्स कोणत्या वेळी विकत घ्यावेत.
- कोणत्याही कंपनीचे शेअर्स खरेदी करण्यापूर्वी त्या कंपनीबद्दल सखोल संशोधन करा.
- त्या कंपनीचा गेल्या काही वर्षांचा नफा-तोट्याचा इतिहास पहा.
- त्या कंपनीची मालमत्ता आणि दायित्वे नीट पहा. (Assets And Liabilities)
- त्या कंपनीच्या कॅश फ्लो स्टेटमेंटबद्दल (Cash Flow statement ) जाणून घ्या.
- कंपनीचा ताळेबंद (Balance Sheet) नीट वाचा.
- याशिवाय, काही वेबसाइट्स आहेत जसे: इकॉनॉमिक टाइम्स, एनडीटीव्ही बिझनेस, त्यांच्याशी सतत अपडेट रहा. यावरील आगामी शेअर बाजारातील संबंधित बातम्या पहा.
- शेअर बाजाराविषयी तुमचे ज्ञान आणि अनुभव जसजसे वाढत जाईल तसतसे तुम्ही सर्वोत्तम फायदेशीर शेअर्स खरेदी करू शकाल.
शेअर बाजारात किती धोका आहे?
शेअर मार्केट खूप रिस्क आहे ‘यात पैसे गुंतवू नका आणि तुम्ही गरीब व्हाल’ यात इतका धोका आहे की तुमचे लाखो कोटी रुपये एका दिवसात बुडू शकतात.
अर्थात शेअर मार्केटमध्ये खूप रिस्क असते पण जे लोक कोणत्याही वाईट कंपनीच्या शेअर्समध्ये विचार न करता गुंतवणूक करतात.
म्हणूनच, जर तुम्ही शेअर बाजारात नवशिक्या असाल तर, फक्त रिलायन्स, टीसीएस, इन्फोसिस, एशियन पेंट्स, पिडीलाइट, एचडीएफसी बँक इत्यादीसारख्या लार्ज कॅप आणि ब्लू चिप कंपन्यांमध्ये गुंतवणूक करा.
या अशा काही कंपन्या आहेत ज्यात तुम्ही दीर्घ मुदतीसाठी (5 वर्षे, 10 वर्षे किंवा त्याहून अधिक) गुंतवणूक केल्यास तुम्ही तुमच्या गुंतवलेल्या पैशावर आणि भविष्यात खूप चांगला दर मिळवू शकता. याशिवाय, सर्व पैसे एकाच कंपनीत गुंतवण्याऐवजी वेगवेगळ्या कंपन्यांमध्ये तुमच्या पोर्टफोलिओमध्ये विविधता आणा.
शेअर मार्केट कसे शिकायचे? | How To Learn Stock Market In Marathi
जर तुम्ही सध्या शेअर मार्केटमध्ये नवशिक्या असाल आणि यशस्वी गुंतवणूकदार बनू इच्छित असाल आणि शेअर मार्केटमधून पैसे कमवून त्यात करियर बनवायचे असेल, तर सर्वप्रथम तुम्हाला शेअर मार्केट खूप चांगले शिकावे लागेल आणि समजून घ्यावे लागेल.
ज्या पद्धतीने तुम्ही एखादा कोर्स करता तेव्हा तुम्ही त्यातील विविध विषयांचा अभ्यास करून ते शिकता, त्याच पद्धतीने तुम्हाला शेअर मार्केटमध्ये वेगवेगळ्या गोष्टी शिकाव्यात. त्यामुळे सर्वप्रथम तुम्हाला शेअर मार्केटच्या मूलभूत गोष्टी क्लिअर कराव्या लागतील, म्हणजे शेअर मार्केटच्या मूलभूत गोष्टी जसे कि:
- शेअर मार्केट कसे काम करते?
- सेन्सेक्स म्हणजे काय?
- निफ्टी म्हणजे काय?
- IPO म्हणजे काय?
- डिमॅट खाते म्हणजे काय?
त्यामुळे स्टॉक मार्केटमध्ये गुंतवणूक करण्यापूर्वी त्याबद्दल जास्तीत जास्त संशोधन करून जाणून घ्या.
भारतात फक्त 4% ते 5% लोक शेअर बाजारात पैसे गुंतवतात, तर अमेरिकेत हा आकडा 30 ते 40% आहे, याचा अर्थ भारतीय शेअर बाजारात अजून बरेच छोटे गुंतवणूकदार यायचे आहेत.
शेअर बाजारात इतक्या कमी लोकांनी गुंतवणूक करण्याचे सर्वात मोठे कारण म्हणजे “पैसे गमावण्याची भीती”.
कारण शेअर बाजारात येणारे 90% नवीन गुंतवणूकदार आपले पैसे गमावतात आणि नंतर शेअर बाजाराचे नाव बदनाम करतात.
सत्य हे आहे की राकेश झुनझुनवालासारखे मोठे Bull And bears याच मार्केटमधून उदयास आले आहेत आणि येथूनच वॉरेन बफे शेअर मार्केटिंग आणि गुंतवणुकीच्या माध्यमातून जगातील सर्वात यशस्वी आणि श्रीमंत गुंतवणूकदार बनले आहेत.